Lekoviti izvori Niške Banje korišćeni su još u antičko doba. Naročito su ih koristili stari Rimljani, gradjani susednog Naissusa i Mediane, što nije slučaj sa kasnijim stanovnicima Niške kotline. Najstariji podaci o lekovitim izvorima Banje potiču iz 362. godine. Rimski uredjaji su otkriveni pri podiza­nju novog kupatila i hotela "Ozren" . Pri gradnji kupatila otkriven je bazen rimskog kupatila i kaptažni sistem izvora iz I veka naše ere. Nadjeni novac u kupatilu potiče iz vremena cara Hadrijana (III vek). Pri kopanju te­melja za hotel "Ozren" nadjeni su i prerimski grobovi, svakako starih Dar-danaca, koji su živeli na području Niša pre dolaska Rimljana. Po­znato je da su stari Rimljani bili veliki majstori u izgradnji banja. U nji­hovo vreme ćela površina sadašnjeg parka bila je pod vilama, a medu njima se nalazilo veliko kuptilo, sa dobro izvedenom kaptažom nad glavnim vrelom. Kaptaža i sada, posle toliko vekova, dobro služi. Nišku Banju je u V veku opustošio Atila. U kasnom srednjem veku, u ruševinama su podignute stražare uz utvrdjenja radi zaštite carigradskog puta. Banja se pominje 1521. godine za vreme pohoda turskog sultana Sulejmana prema Beogradu. Ona je dugo bila carski konak. Pozniji putopisci pominju njene "snažne izvore, toplu i lekovitu vodu", "vrelo pod gorom sa jakom oto­kom", zatim "lečilište bez ikakvog krova i nadzora", pa "lečilište sa mermernim bazenima pod otvorenim nebom okruženim neprohodnom šumom punom divljih zveri" itd. Sredinom XVIII veka Banja je već bila uredjeno naselje, sa kupatilima uz izvore tople i hladne lekovite vode.

Posle drugog svetskog rata, počela je nova faza izgradnje lečilišta. Do­vršen je hotel "Ozren", a hotel "Srbija" renoviran. Izgradjeno je dvadesetak vila, od kojih polovina u središnjem delu naselja. Banju sada čine moderni balneo-turistički kompleks zgrada i seoske kuće. To je rezultat izgradnje bal-neološkog naselja i njegovog stapanja sa selom Banja u jedinstvenu gradje­vinsku celinu. 1954. godine otvoren je Inhalatorijum, prvi objekat ove vrste na Balkanu, čije su bogate radijumemanacije još više popularisale lečilište. Izgradnjom novih objekata - vila, prodavnica, moderne samousluge, zgrada privrednih i uslužnih ustanova, poslovnica "Putnik" i "Kompas", kafane "Proleće", hotela "Radon" i drugih - Niška Banja se proširila i populaciono uvrsti­la medju naša najveća balneološka naselja.